Dlaczego rodzice sięgają po klapsa?

Każdy rodzic doświadcza momentów ogromnego zmęczenia, frustracji czy bezradności. Gdy dziecko płacze, krzyczy, rzuca się na podłogę lub bije rodzica, łatwo stracić panowanie nad sobą. Do tego dochodzi presja otoczenia — spojrzenia ludzi w sklepie czy w autobusie. W takich chwilach klaps wydaje się szybkim sposobem na „przerwanie” trudnej sytuacji. Problem w tym, że nie uczy dziecka, jak radzić sobie z emocjami i potrzebami, lecz pokazuje, że w złości można uderzyć drugą osobę.

Między przemocą a całkowitym brakiem granic istnieje przestrzeń konstruktywnych metod wychowawczych. To one budują poczucie bezpieczeństwa dziecka i uczą, jak przeżywać emocje bez krzywdzenia innych.

Jak nie stracić panowania nad sobą?

Pierwszym krokiem jest zauważenie własnych emocji. Zanim rodzic wejdzie do przedszkola, sklepu czy autobusu, może zapytać sam siebie: „Jak się czuję? Jestem zmęczony? Zniecierpliwiony? Potrzebuję chwili oddechu?”. Już kilka głębokich wdechów, rozluźnienie ramion czy krótka rozmowa telefoniczna z bliską osobą mogą obniżyć napięcie.

Kiedy dorosły rozpoznaje swoje emocje i umie je nazwać, łatwiej mu reagować spokojnie na emocje dziecka. Zamiast „Zaraz się uspokój!”, może powiedzieć: „Jestem zmęczony i chciałbym jak najszybciej zrobić zakupy. Widzę, że to dla ciebie trudne”. To prosty, ale ważny sygnał: emocje są w porządku, a granice można postawić spokojnie i stanowczo.

Dlaczego nazywanie emocji jest ważne?

Dzieci nie mają jeszcze dojrzałych mechanizmów regulacji emocji. Gdy coś je frustruje, płaczą, krzyczą, rzucają się na ziemię. W takich momentach racjonalne argumenty nie docierają — dziecko najpierw musi poczuć, że ktoś rozumie jego emocje.

Nazwanie tego, co się dzieje:

• „Widzę, że jesteś bardzo zły, że nie mogłeś dokończyć zabawy”,

• „Jest ci smutno, bo zgubiłeś autko”,

• „Rozumiem, że trudno ci wstać, też bym wolał jeszcze spać”

to nie tylko okazanie empatii, ale też nauka języka emocji. Dziecko z czasem uczy się mówić: „Jestem zły, bo chciałem jeszcze się bawić”, zamiast reagować agresją czy płaczem.

Jak pomóc dziecku poradzić sobie ze stratą i odmową?

Dzieci przeżywają stratę w pełni: zgubiona zabawka czy brak zgody na kupno nowego auta to dla nich wielkie wydarzenie. W takich chwilach zadaniem rodzica jest towarzyszenie w emocjach, a nie ich unieważnianie. Zamiast: „Nie przesadzaj, to tylko zabawka”, lepiej powiedzieć: „Widzę, jak bardzo ci przykro, że zgubiłeś swoje autko. To naprawdę ważne dla ciebie”.

Dziecko ma prawo płakać i czuć rozczarowanie. Naszą rolą jest pokazać, że trudne uczucia są naturalne i że można je przeżyć w bezpieczny sposób — z bliską osobą obok. Dzięki temu maluch uczy się, że odmowa nie jest końcem świata, a stratę można przetrwać.

Co można zrobić inaczej w codziennych sytuacjach?

• Przy odbiorze z przedszkola: daj dziecku czas na dokończenie zabawy, umówcie się na dwa ostatnie wyścigi.

• W sklepie: zamiast „nie, bo nie”, spróbuj rozmowy: „Podoba ci się czerwone autko. Pomyślmy w domu, jakie już masz i czy potrzebujesz kolejnego”.

• Rano w domu: zaakceptuj, że dziecku trudno wstać. Krótka rozmowa, przytulenie czy wspomnienie o czymś miłym, co wydarzy się w ciągu dnia, mogą ułatwić start.

• W autobusie po stracie zabawki: pokaż współczucie: „Zostawiłeś swoje autko, to naprawdę przykre”. Pozwól dziecku wypłakać żal, a gdy emocje opadną, zastanówcie się wspólnie, co można zrobić dalej.

Podsumowanie

Klaps nie rozwiązuje problemu — zatrzymuje tylko chwilowo zachowanie. Dziecko uczy się wtedy, że złość można wyładować na drugim człowieku. Tymczasem celem wychowania jest coś innego: nauczenie dziecka, jak rozpoznawać emocje, radzić sobie z frustracją, przyjmować odmowę i przeżywać stratę.

Rodzic, który zadba o własne emocje, nazwie to, co czuje, i z szacunkiem postawi granice, pokazuje dziecku najcenniejszą lekcję: że konflikty można rozwiązywać bez przemocy, z miłością i uważnością. To inwestycja nie tylko w codzienny spokój, ale w przyszłość dziecka — jego odporność emocjonalną i relacje z innymi.

Bibliografia

1. American Academy of Pediatrics (AAP). Effective Discipline to Raise Healthy Children. Pediatrics, 2018.

2. WHO Europe. Parenting for Lifelong Health: Positive Parenting Guidance. World Health Organization, 2020.

3. Gershoff, E.T., Grogan-Kaylor, A. Spanking and Child Outcomes: Old Controversies and New Meta-Analyses. Journal of Family Psychology, 2016.

4. Siegel, D.J., Bryson, T.P. The Whole-Brain Child. Bantam Books, 2012.

5. Juul, J. Twoje kompetentne dziecko. Dlaczego powinniśmy traktować dzieci poważniej? Wydawnictwo MiND, 2011.